Kids Up — Niepubliczna Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna
Rozwój umiejętności społecznych

Trening Umiejętności Społecznych (TUS)

Relacje z innymi, emocje, współpraca, granice — tego można się uczyć poprzez bezpieczne ćwiczenie w małej grupie rówieśniczej. TUS pomaga dziecku praktykować to, co w codziennych sytuacjach bywa trudne.

Dla kogo jest TUS?

TUS może być pomocny dzieciom, które rozpoznajesz w którymkolwiek z poniższych punktów — nie trzeba spełniać ich wszystkich.

Ma trudność z nawiązywaniem relacji z innymi dziećmi
Nie wie, jak dołączyć do wspólnej zabawy
Trudno mu rozpocząć albo podtrzymać rozmowę
Często wycofuje się z grupy rówieśniczej
Jest bardzo nieśmiałe lub ostrożne w nowych kontaktach
Ma trudność z rozpoznawaniem emocji — swoich i innych osób
Silnie reaguje na przegraną albo odmowę
Trudno mu poradzić sobie w sytuacji konfliktu
Łatwo się frustruje w kontakcie z innymi
Ma trudność z respektowaniem zasad grupy
Trudno mu zrozumieć, że inni mogą czuć lub myśleć inaczej niż ono
Potrzebuje więcej okazji do ćwiczenia komunikacji i współpracy

TUS bywa pomocny również dzieciom w spektrum autyzmu, z ADHD albo z trudnościami emocjonalnymi — ale sama diagnoza nie oznacza automatycznie, że dziecko potrzebuje akurat tej formy wsparcia. Dobór do grupy zawsze uwzględnia indywidualne potrzeby i możliwości dziecka.

Czy TUS jest tylko dla dzieci z diagnozą?

Nie. Trening Umiejętności Społecznych może być wartościowy również dla dzieci bez formalnej diagnozy, jeśli doświadczają trudności w relacjach, komunikacji, regulacji emocji albo funkcjonowaniu w grupie. Jednocześnie nie każde nieśmiałe dziecko i nie każde dziecko z ADHD automatycznie potrzebuje takich zajęć — dobór zawsze jest indywidualny.

Czego dziecko może się uczyć na TUS?

Umiejętności społeczne to szeroka kategoria — poniżej kilka głównych obszarów, nad którymi pracujemy podczas zajęć.

Komunikacja

  • •Rozpoczynanie i podtrzymywanie rozmowy
  • •Zadawanie pytań i słuchanie innych
  • •Mówienie o własnych potrzebach
  • •Proszenie o pomoc

Emocje

  • •Rozpoznawanie własnych emocji
  • •Nazywanie emocji
  • •Zauważanie emocji innych osób
  • •Radzenie sobie z napięciem i frustracją

Relacje

  • •Dołączanie do grupy i wspólnej zabawy
  • •Współpraca i dzielenie się
  • •Podtrzymywanie przyjaźni
  • •Respektowanie granic innych osób

Konflikty

  • •Rozpoznawanie sytuacji konfliktowej
  • •Wyrażanie własnego zdania
  • •Szukanie rozwiązania razem z drugą osobą
  • •Przepraszanie i przyjmowanie przeprosin

Asertywność i granice

  • •Mówienie „nie”
  • •Proszenie o to, czego potrzebuję
  • •Odmawianie bez poczucia winy
  • •Reagowanie na krytykę

Samoregulacja

  • •Czekanie na swoją kolej
  • •Radzenie sobie z przegraną
  • •Reagowanie na zmianę zasad
  • •Uspokajanie się w trudnej sytuacji

Jak wyglądają zajęcia TUS?

Typowy przebieg jednego spotkania grupy.

WidziPróbujeĆwiczyDostaje informację zwrotnąPróbuje ponownie
01

Powitanie

Zajęcia zaczynają się od powitania i wprowadzenia dobrego, bezpiecznego nastroju w grupie.

02

Przypomnienie zasad

Grupa wspólnie przypomina sobie zasady, które obowiązują podczas spotkania.

03

Wprowadzenie tematu

Terapeuta wprowadza temat spotkania — konkretną umiejętność albo sytuację społeczną.

04

Rozmowa i ćwiczenie

Dzieci rozmawiają o temacie i wspólnie zastanawiają się, jak można zareagować.

05

Modelowanie

Terapeuta pokazuje przykładowe zachowanie, zanim dzieci spróbują same.

06

Scenki

Dzieci odgrywają sytuację w scence, w bezpiecznych, kontrolowanych warunkach.

07

Ćwiczenie w parach lub grupie

Umiejętność jest ćwiczona w parach albo w całej grupie, w różnych wariantach sytuacji.

08

Omówienie

Grupa wspólnie omawia, co się udało, a co można spróbować inaczej następny raz.

09

Podsumowanie

Spotkanie kończy się krótkim podsumowaniem i, jeśli to pomaga, prostym zadaniem do przećwiczenia poza zajęciami.

TUS to nie lekcja

Dzieci nie uczą się definicji z podręcznika — ćwiczą sytuacje, które mogą wydarzyć się naprawdę.

Jak podejść do grupy, która się bawi?

Co zrobić, kiedy ktoś nie chce się ze mną bawić?

Jak powiedzieć, że czegoś nie chcę?

Co zrobić, kiedy przegrywam?

Jak poprosić kolegę o pomoc?

Jak powiedzieć komuś, że jego zachowanie mi przeszkadza?

Co zrobić, kiedy ktoś mnie nie słucha?

Jak rozwiązać spór, kiedy obie strony chcą czegoś innego?

Jak powiedzieć „przepraszam”, żeby naprawić relację?

Jak zareagować, kiedy ktoś mnie krytykuje?

Jakie umiejętności można ćwiczyć?

Rozmowa

Jak zacząć, podtrzymać i zakończyć rozmowę z inną osobą.

Słuchanie

Uważne słuchanie tego, co mówi druga strona, zanim odpowiemy.

Współpraca

Wspólne działanie w parze albo w grupie, w stronę jednego celu.

Przyjaźń

Nawiązywanie i podtrzymywanie relacji z rówieśnikami.

Emocje

Rozpoznawanie i nazywanie tego, co się czuje.

Empatia

Zauważanie, co może czuć druga osoba.

Asertywność

Mówienie o swoich potrzebach i zdaniu w sposób, który respektuje też innych.

Granice

Odmawianie i proszenie o uszanowanie własnej przestrzeni.

Konflikty

Szukanie rozwiązania, kiedy dwie osoby chcą czegoś innego.

Frustracja

Radzenie sobie z napięciem, kiedy coś nie idzie po naszej myśli.

Przegrana

Radzenie sobie z emocjami, kiedy coś się nie uda.

Proszenie o pomoc

Mówienie, kiedy czegoś nie potrafimy zrobić same.

Czym jest Trening Umiejętności Społecznych?

Trening Umiejętności Społecznych (TUS) to forma zajęć grupowych, podczas których dzieci mogą w bezpiecznych warunkach ćwiczyć umiejętności potrzebne w codziennych relacjach z innymi. To nie terapia w rozumieniu leczenia konkretnego zaburzenia — to przede wszystkim praktyka: dziecko uczy się przez działanie, a nie przez wykład czy definicje z podręcznika.

Umiejętności społeczne to szeroka kategoria — obejmuje m.in. komunikowanie się, słuchanie innych, rozpoczynanie i podtrzymywanie rozmowy, współpracę, czekanie na swoją kolej, rozumienie zasad grupy, rozpoznawanie i wyrażanie emocji, reagowanie na emocje innych, proszenie o pomoc, odmawianie, stawianie granic, radzenie sobie z odmową i przegraną, rozwiązywanie konfliktów, reagowanie na krytykę oraz wyrażanie własnego zdania.

TUS nie jest zajęciami zarezerwowanymi wyłącznie dla dzieci z zaburzeniami rozwoju. Korzystają z niego również dzieci, które są po prostu nieśmiałe, mają trudność z nawiązywaniem kontaktów albo potrzebują więcej okazji do ćwiczenia komunikacji i współpracy w bezpiecznym, rówieśniczym gronie.

Dlaczego zajęcia odbywają się w grupie?

Praca w grupie jest jednym z kluczowych elementów TUS — dziecko ćwiczy umiejętności nie tylko w rozmowie z terapeutą, ale naprawdę, razem z innymi dziećmi. Grupa daje okazję do:

  • ćwiczenia z rówieśnikami, a nie tylko z dorosłym,
  • sytuacji przypominających codzienne życie — przedszkole, szkołę, plac zabaw,
  • wspólnej zabawy i współpracy w praktyce, a nie w teorii,
  • naturalnego czekania na swoją kolej,
  • reagowania na prawdziwe zachowania i reakcje innych dzieci,
  • przechodzenia przez drobne różnice zdań i konflikty w bezpiecznych warunkach.

Grupa nie jest przypadkowym zbiorem dzieci. Dobór uczestników uwzględnia wiek, potrzeby, poziom funkcjonowania społecznego i cele pracy — tak, aby każde dziecko czuło się w niej bezpiecznie i mogło z zajęć realnie skorzystać.

TUS a codzienne życie

Celem zajęć nie jest samo poprawne wykonanie ćwiczenia podczas spotkania grupy. Najważniejsze jest stopniowe przenoszenie nowych umiejętności do domu, przedszkola, szkoły i codziennych kontaktów z rówieśnikami — a to wymaga czasu, praktyki i wsparcia w naturalnych sytuacjach, nie tylko na zajęciach.

Tak jak przy innych formach pracy w Kids Up, staramy się być w stałym kontakcie z rodzicem, a jeśli to możliwe — także z przedszkolem lub szkołą dziecka, żeby nowe umiejętności miały szansę się utrwalić poza salą zajęć.

TUS a Wczesne Wspomaganie Rozwoju

TUS i Wczesne Wspomaganie Rozwoju to dwie odrębne formy wsparcia. WWR to sformalizowana, wielospecjalistyczna ścieżka dla dzieci z opinią o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, prowadzona do czasu podjęcia nauki w szkole. TUS to zajęcia grupowe skoncentrowane konkretnie na umiejętnościach społecznych, dostępne niezależnie od tego, czy dziecko korzysta z WWR.

Jeżeli dziecko korzysta z WWR, jego potrzeby w zakresie funkcjonowania społecznego i emocjonalnego mogą być jednym z obszarów omawianych podczas planowania wsparcia — ale TUS nie jest automatycznie elementem każdego programu WWR, tylko odrębną formą zajęć, z której można skorzystać także osobno.

Jak zapisać dziecko na zajęcia TUS

Skontaktuj się z nami telefonicznie lub przez formularz na stronie Kontakt — podczas rozmowy opowiesz nam o sytuacji dziecka, a my podpowiemy, czy grupa TUS będzie dobrym kierunkiem i jak wygląda dalszy proces zapisu.

Dzieci siedzące w kręgu podczas zajęć grupowych, rozmawiające o emocjach

Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą o TUS?

?Czy Twoje dziecko chce mieć kolegów, ale nie wie, jak nawiązać relację?
?Czy trudno mu wejść do grupy, która już się bawi?
?Czy w jego relacjach często dochodzi do konfliktów?
?Czy bardzo źle znosi przegraną albo odmowę?
?Czy ma trudność z rozpoznawaniem emocji innych osób?
?Czy trudno mu powiedzieć „nie”?
?Czy łatwo rezygnuje z kontaktu z rówieśnikami?
?Czy w grupie jest bardzo wycofane albo, przeciwnie, często reaguje impulsywnie?
?Czy trudno mu zrozumieć, dlaczego inne osoby reagują inaczej niż ono?

Jeżeli rozpoznajesz w tym swoje dziecko, warto porozmawiać ze specjalistą i sprawdzić, jakie wsparcie będzie dla niego najbardziej odpowiednie — to nie jest test diagnostyczny, tylko punkt wyjścia do rozmowy.

Pytania i odpowiedzi o TUS

Czym jest TUS?
Trening Umiejętności Społecznych to forma zajęć grupowych, podczas których dzieci mogą w bezpiecznych warunkach ćwiczyć umiejętności potrzebne w codziennych relacjach z innymi — komunikację, współpracę, radzenie sobie z emocjami i konfliktami.
Dla jakiego wieku przeznaczony jest TUS?
Nie ma jednego sztywnego przedziału wiekowego — grupy formujemy tak, aby dzieci były na zbliżonym poziomie rozwoju społecznego i komunikacyjnego. Napisz lub zadzwoń do nas, aby sprawdzić, czy mamy aktualnie grupę dopasowaną do wieku Twojego dziecka.
Czy TUS jest tylko dla dzieci z autyzmem?
Nie. TUS bywa pomocny dla dzieci w spektrum autyzmu, ale równie dobrze dla dzieci nieśmiałych, impulsywnych albo mających trudności w relacjach rówieśniczych bez żadnej formalnej diagnozy. Sama diagnoza nie jest warunkiem uczestnictwa.
Czy dziecko z ADHD może uczestniczyć w TUS?
Tak, dzieci z ADHD często korzystają z zajęć TUS — zwłaszcza w obszarze czekania na swoją kolej, reagowania na frustrację czy współpracy w grupie. To, czy konkretna grupa będzie dobrym dopasowaniem, oceniamy indywidualnie.
Czy dziecko bez diagnozy może korzystać z TUS?
Tak. Formalna diagnoza nie jest wymagana — wystarczy, że dziecko doświadcza trudności w relacjach, komunikacji albo funkcjonowaniu w grupie rówieśniczej.
Jak wygląda pierwsze spotkanie?
Zwykle zaczynamy od krótkiej konsultacji, podczas której poznajemy sytuację dziecka i sprawdzamy, czy grupa TUS będzie dla niego dobrym wsparciem, a potem dobieramy dziecko do grupy odpowiadającej jego wiekowi i potrzebom.
Jak dobierane są dzieci do grup?
Dobór do grupy uwzględnia wiek, potrzeby, poziom funkcjonowania społecznego i cele pracy poszczególnych dzieci — tak, aby grupa była dla każdego uczestnika bezpieczna i rozwojowa.
Ile dzieci jest w grupie?
Pracujemy w małych, stałych grupach rówieśniczych — dokładną liczbę miejsc w aktualnie formowanej grupie potwierdzamy podczas kontaktu.
Jak długo trwają zajęcia?
Jedno spotkanie trwa 45 minut.
Jak często odbywają się zajęcia?
Grupa spotyka się cyklicznie przez cały semestr, w regularnym rytmie — rozliczenie jest semestralne, płatne z góry.
Czy rodzic uczestniczy w zajęciach?
Standardowo zajęcia prowadzone są w grupie dzieci, bez obecności rodziców w sali — dzięki temu dzieci mogą swobodniej ćwiczyć nowe sytuacje społeczne. Szczegóły organizacyjne potwierdzamy przy zapisie.
Czy TUS zastępuje terapię indywidualną?
Nie zawsze. TUS koncentruje się na praktykowaniu umiejętności społecznych w grupie, a nie na indywidualnej pracy nad konkretnym rozpoznaniem. Dla wielu dzieci bywa dobrym uzupełnieniem terapii indywidualnej, a nie jej zamiennikiem.
Czy TUS może być łączony z innymi formami terapii?
Tak, to częste rozwiązanie — dziecko może jednocześnie uczestniczyć w zajęciach TUS i korzystać z terapii indywidualnej, np. psychologicznej czy logopedycznej, jeśli rodzina uzna to za potrzebne.
Jakie umiejętności dziecko rozwija podczas TUS?
Między innymi komunikację, rozpoznawanie i wyrażanie emocji, współpracę, asertywność, radzenie sobie z konfliktem, przegraną i frustracją — piszemy o tym szerzej w sekcji „Czego dziecko może się uczyć na TUS” powyżej.
Czy dziecko musi umieć swobodnie komunikować się, żeby uczestniczyć?
Nie musi — zajęcia TUS mają właśnie pomagać rozwijać komunikację. Ważne jest raczej, by dziecko było w stanie funkcjonować w małej grupie rówieśniczej na poziomie, który umożliwia udział w ćwiczeniach — to oceniamy indywidualnie podczas pierwszego kontaktu.
Co jeśli dziecko nie chce uczestniczyć w grupie?
To ważny sygnał, o którym warto nam powiedzieć. Czasem potrzeba więcej czasu na oswojenie się z nową sytuacją, a czasem lepszym pierwszym krokiem bywa indywidualna konsultacja. Decyzję podejmujemy wspólnie z rodzicem, biorąc pod uwagę potrzeby dziecka.
Jak można wspierać dziecko w domu?
Pomaga nazywanie emocji na głos, spokojne reagowanie na trudne sytuacje społeczne, rozmawianie o tym, co wydarzyło się w kontakcie z innymi dziećmi, oraz chwalenie nawet małych prób nawiązania relacji.
Czy po TUS dziecko dostaje podsumowanie / informacje dla rodzica?
Zakres informacji, które przekazujemy rodzicom po zajęciach, potwierdzamy indywidualnie — jeśli to dla Ciebie ważne, zapytaj o to podczas pierwszego kontaktu.

Porozmawiajmy, czy TUS będzie dobrym wsparciem

Umów konsultację — podpowiemy, czy grupa TUS będzie dobrym kierunkiem dla Twojego dziecka.